Gezegenimsi Bulutsu

Gezegenimsi Bulutsu Nedir?

Gezegenimsi Nebula (Bulutsu)

Gezegenimsi nebula veya bulutsu, yaklaşık olarak 8 güneş kütlesinden daha az kütleye sahip olan (Güneş benzeri yıldızlar ve Güneş’e kıyasla daha küçük yıldızlar) yıldızların, ömrünün sonunda kırmızı dev aşamasında iken dış katmanındaki ve iç katmanındaki gazlarını yıldızlararası ortama salması ile oluşan nebula (bulutsu) türüne denir.

Bir gezegenimsi nebula çeşidi olan Helix nebulası.

Bir gezegenimsi nebula çeşidi olan Helix nebulası.

Oluşum Süreci

Güneş benzeri veya Güneş’ten daha küçük kütleye sahip olan bir yıldız, içerisindeki hidrojen yakıtını tükettikten sonra hidrostatik dengesini kaybederek anormal bir şekilde şişer ve kırmızı dev haline geçiş yapar. Kırmızı dev halinde iken hidrojen yakıtını bir hayli tüketen yıldız, helyum gazını karbon ve oksijen yapan füzyon tepkimesine (üç alfa süreci) devam eder. Çekirdekteki hidrojen yakıtını tüketen yıldız, en dış katmanındaki hidrojeni de tüketerek şişmeye devam eder ve yıldızın çapı, (Güneş’in yörüngesini düşünürsek) Dünya’nın ve Mars’ın yörüngesini aşacak şekilde artış gösterir. Bu aşamada yıldız, hidrojen yakıtının tamamen bitmesinden kaynaklı olarak yüzey sıcaklığı 2.500 ile 3.500 °C’ye kadar düşer. Bu esnada kırmızı dev, helyumu karbona dönüştüren tepkimelerde kullanmış olduğu kaynak olan helyumu bir süre sonra bitireceğinden dolayı yıldızın merkezindeki çekirdek kendi içerisine doğru büzülmeye başlayacak ve içerisindeki bütün gazları yıldızlararası ortama salmaya başlayacaktır. Bu salınım sonucunda ise yıldızdan geriye sadece bir beyaz cüce ve dışarıya salmış olduğu gazların meydana getirdiği gezegenimsi nebula kalacaktır.

Üstte de görüldüğü gibi Helis bulutsusunun merkezindeki yıldız, atmosferini uzaya saldıktan sonra beyaz cüce halini almıştır ve çevresindeki toz bulutunu olabildiğince aydınlatmaktadır.

Yıldızımız Güneş'te kütlesinden dolayı ömrünün sonunda gezegenimsi nebula oluşturacaktır.

Yıldızımız Güneş de, kütlesinden dolayı ömrünün sonunda gezegenimsi bulutsu oluşturacaktır.

Peki Nasıl Ayırt Edilir?

Üstteki Helis nebulasına baktığımız zaman kolayca fark edilebilir bir yanı olduğunu görebilirsiniz. Yıldız, atmosferini nispeten daha yavaş ve daha kontrollü bir biçimde uzaya saldığı için bulutsu, simetrik bir hal almıştır. Eğer yıldız, 8 Güneş kütlesinden daha büyük olursa o zaman süpernova geçirerek dış katmanını uzaya ani bir biçimde salar (tabir-i caizse patlar) ve düzensiz bir görüntü oluşturur. Aşağıdaki görsellere göz atarsanız ilk görselin gezegenimsi bulutsu, diğerinin ise süpernova sonucu oluşan bulutsu olduğunu kolayca fark edebilirsiniz.

Bu, Kedi Gözü Bulutsusu. Görüldüğü üzere simetrik.

Bu, Kedi Gözü Bulutsusu. Görüldüğü üzere simetrik.

 

Bu ise Yengeç Nebulası. Süpernova patlamasının görüntüsü 1054 yılında Dünya'ya ulaşmış ve Çinli gökbilimciler tarafından kayıt altına alınmıştır. Görüldüğü üzere epey düzensiz.

Bu ise Yengeç Nebulası. Süpernova patlamasının görüntüsü 1054 yılında Dünya’ya ulaşmış ve Çinli gökbilimciler tarafından kayıt altına alınmıştır. Görüldüğü üzere epey düzensiz.

Yıldızımız Güneş’in sonu da aynı yukarıda bahsettiğimiz şekilde olacaktır. Ancak Güneş’in bu evrelere ulaşabilmesi için 5 milyar yıl kadar bir zaman gerekmektedir. Kısacası biz bu anları göremesek de dünyamızdaki bütün canlıların ana kaynağı olan yıldızımız Güneş’in nasıl bir sonu olacağını her insanın bilmesi gerekir. Ne de olsa hepimiz birer yıldız tozuyuz 🙂

(Hadi sizi kırmayalım: Eğer Güneş süpernova olsaydı nasıl olurdu diyorsanız şuraya bir göz atın.)

Gözlerinizi Uzay’dan ayırmayın. Herkese iyi günler.

Yorumlar

Yorum

8 yaşında köyünde gezinirken Samanyolu'nun şerit halini görerek Astronomi ve bilime merak salmış olan amatör astronomi meraklısı.