KARA DELİK OLMANIN SINIRI : SCHWARZSCHİLD YARIÇAPI


Schwarzschild Yarıçapı

Kara delikler… güçlü kütle-çekim kuvvetleri ile milyonlarca yıldızın bükebildiği toplam uzay-zaman dokusunu tek başına bükebilen hatta bükmekle kalmayıp (teoriye göre) uzay-zaman dokusunu yırtıp solucan deliği oluşturan, teleskoplarla doğrudan görülemeyen fakat dolaylı olarak varlığını çok güçlü bir şekilde hissettiren… Kendisini özelliklerini biraz abartarak yüceltmiş olsak da kara delikler, oluşmadan önce yıldızımız Güneş’ten 6-8 kat civarı daha büyük kütleye sahip sıradan yıldızlardı. Peki bu yıldızlar nasıl oldu da kara delik haline gelebildi ?

Bu sorunun en açıklayıcı anahtar kelimesi : Schwarzschild yarıçapı

Kara delik olabilecek bir yıldız ömrünün sonunda aynı diğer yıldızlar gibi Hidrojen yakıtını tüketip hidrostatik dengesini kaybederek olanca gücüyle şiştikten sonra kendi içine çökerek içerisindeki yüksek derecede sıkışmış materyallerin patlaması sonucu (süpernova) kara delik olacaktır. İşte yıldızın içine çökerken kendi kütlesi ile orantılı olan belirli bir yarıçapı geçtiğinden dolayı güçlü bir patlama sonucu kara delik haline geliyor. Bu belirli yarıçapa ise ünlü astrofizikçi Karl Schwarzschild’in kendi ismini vermiş olduğu schwarzschild yarıçapı denmektedir.

Bir yıldızın kara delik olabilmesi schwarschild yarıçapını geçmesi gerekmektedir.

Bir yıldızın kara delik olabilmesi schwarzschild yarıçapını geçmesi gerekmektedir.

Schwarzschild yarıçapını geçmiş olan bir yıldızın çembersel yarıçapı, kendine has olan schwarzschild yarıçapından daha küçük olacaktır. Bunun sonucunda ise öncesinde de anlattığımız üzere yıldız kara delik olacaktır. Belirli bir kütleye sahip yıldızlar dememizin nedeni ise Güneş benzeri yıldızların veya Güneş’ten daha küçük yıldızların schwarzschild yarıçapının yarıçaplarına oranla çok küçük olmasından dolayıdır. Örnek verecek olursak; yıldızımız Güneş’in schwarzschild yarıçapı 3 km’dir. O halde Güneş kara delik olması için kendine has olan 3 km uzunluğundaki schwarzschild yarıçapından daha çok küçülerek kara delik olabilecektir. Güneş ömrünün sonunda içine çöküp küçülse de 3 km yarıçapın altına inemeyeceğinden dolayı kara delik olamayacaktır. İşte bu yüzden bazı yıldızlar kara delik ünvanına hiçbir zaman erişemeyecektir. Buna örnek olarak gösterdiğimiz yıldızımız Güneş’te dahil.

Güneş kütlesinden dolayı schwarzschild yarıçapını geçemeyeceğinden dolayı kara delik olamayacaktır.

Güneş kütlesinden dolayı schwarzschild yarıçapını geçemeyeceğinden dolayı kara delik olamayacaktır.

Teleskobunuzla gözlemlediğiniz herhangi bir gökcisminin schwarzschild yarıçapını hesaplamak isteriyorsanız yarıçapın formülü şöyledir ;

rs = 2G.m/c²

G : Gravitasyon sabiti
m : Kütle
c : Işık hızı

Yorumlar

Yorum

8 yaşında köyünde gezinirken Samanyolu'nun şerit halini görerek Astronomi ve bilime merak salmış olan amatör astronomi meraklısı.