Yıldızların Evrimi – Orta Kütleli Yıldızların Yaşam Yolu

ng

Daha önce yıldız evrimi konusunda, küçük kütleli yıldızların izlediği evrim yolundan bahsetmiştik. Bu yazımızın konusu 2 Güneş kütlesinden, 6-8 Güneş kütlesine kadar kütleye sahip olan orta kütleli yıldızlar…Bakalım bu yıldızlar nasıl bir evreden geçiyor.

Orta kütleli bir yıldız oluştuktan ve denge durumuna ulaştıktan sonra çekirdeğinde hidrojenini tükettiğinde, önce küçük kütleli yıldızlarla benzer yolu izler. Bu kısmı hızlıca geçelim. Daha ayrıntılı isteyenler, biraz aşağıda verdiğim linkten okuyabilirler. Hidrojen biter, yıldız büzülür, dış katmanlar genişler, yüzey sıcaklığı düşer ve yıldız alt dev evresine gelir. Ardından çekirdek komuşuluğundaki kabukta hidrojen reaksiyonları başlar ve kırmızı dev evresine geçilir, parlaklık artar. Bu arada bahsi geçen kabuktaki hidrojenlerin helyuma dönüşmesiyle kabuk üzerinde yük artar. Çekirdek tekrar büzülmeye başlar. İşte bu aşamaya kadar küçük ve orta kütleli yıldızlar aynı yolu izlerler. Fark buradan sonra ortaya çıkar.

(Küçük kütleli yıldızların bu aşamaya kadar neler yaşadığını şu yazımızdan okuyabilirsiniz)

Küçük kütleli yıldızlarda çekirdeğin bu aşamada, yoğunluktan dolayı dejenere olduğundan bahsetmiştik. Orta kütleli yıldızların merkezdeki yoğunluğu daha az olduğundan, böyle bir bozulma söz konusu olmaz. Dolayısıyla çekirdekte helyum normal bir şekilde yanmaya başlar. Bunlar küçük kütleli yıldızlara göre bu aşamada daha parlaktır. Helyum yanması (yani nükleer reaksiyonlar) sırasında yıldızlar daha mavi olur. Çekirdekteki helyum da bitince bu yıldızlar yeniden kırmızı dev olurlar. Buradan sonra yine küçük kütlelilerle benzer bir aşama geçirir ve dış katmanlarını uzaya fırlatırlar. Ancak yine bir küçük farkla; hızlı yanmadan dolayı yüzeye taşınan karbon gibi biraz daha ağır elementleri de uzaya atmış olurlar. O yüzden bu yıldızlar evrendeki karbon ve azotun önemli birer kaynağıdırlar.

Yıldız dış katmanlarını uzaya attıktan sonra ortada sadece sıcak çekirdek kalır. Bu sıcak çekirdek beyaz cüce olana kadar soğur. 6 Güneş kütlesine yakın kütlede olanların geride bıraktığı çekirdek karbon ve oksijence
zenginken, daha büyük kütleli yıldızlardan geriye kalan çekirdek oksijen, neon ve magnezyum bakımından daha zengindir. Atılan gaz tabakası ise iyonize olarak yine bir gezegenimsi bulutsu oluşturur.

hn

Helis veya Helix Bulutsusu (NGC 7293) – Bir gezegenimsi bulutsu, buna benzer bir görüntüye sahiptir.

Büyük kütleli yıldızların izleyeceği evrim yolunu bir sonraki yazımızda ele alacağız. Şimdilik hoşça kalın

Yorumlar

Yorum