ASTRONOMİ EĞİTİMİ NEDEN ÖNEMLİ?

ASTRONOMİ EĞİTİMİ NEDEN ÖNEMLİ?

Mayıs 12, 2019 0 Yazar: Sinan KOÇAK

Astronomi, bütün gök cisimlerinin ve yıldızlararası maddenin evrimini, fiziksel ve kimyasal yapılarını ve konumlarını inceleyen, bunlarla ilgili teoriler sunan bir bilim dalıdır. Astronomi kelimesi Yunanca gök cismi anlamına gelen “astron” ile kanun, gelenek veya tayin etmek anlamına gelen “nomos” kelimelerinden türemiştir. Astronomi en eski ama aslında en yeni bir bilim dalıdır. Birazcık astronomi tarihine girecek olur isek; astronomiye karşı merak ilk olarak tarım faaliyetleriyle başlamıştır. Tarım yapabilmek için mevsimlerin zamanını önceden bilmeye yani takvim bilgisine ihtiyaç duyulmaktaydı.  Özellikle eski Mısırlılar takvim hazırlamada çok ileriye gitmişlerdir. Takımyıldızlar sayesinde önce yönlerini bulan eski insanlar sonrasında takvimleri hazırlamışlardır.

Eski insanlar tarım yapabilmek için gökyüzünü çok iyi bilmeleri gerekiyordu.

Astronominin gelişimi ile uygarlıkların gelişmesi doğru orantılıdır. Çünkü bilimsel çalışmalar, evrendeki sistemlerden esinlenerek yapılmaktadır. Evren yanlış tanımlanırsa, teorik olarak öne sürülen fikirler de buna göre şekillenmek durumunda kalacaktır. Bu bakımdan somut ve gerçek veriler içermesi ve zaman içerisinde gelişen bir bilim dalı olması nedeniyle astronomi bir kat daha önemli hale gelmektedir. (Merve TAŞCAN – 2013 Yüksek Lisans Tezi)

Astronominin Diğer Bilimler İle Olan İlişkisi

Astronominin diğer bilimler ile olan ilişkisi.

Astronomi; fizik, kimya, jeoloji, matematik ve diğer bilimlerin tam merkezinde yer alan ve bu bilimleri bünyesinde toplayan bir bilim dalıdır. Hatta fizikçi ve matematikçileri kızdıracak olursam eğer, bu bilimler astronomi sayesinde ortaya çıkmıştır. 🙂 Astronominin gelişimi ile diğer bilimlerin gelişimi birbiri ile paralellik gösterir. Eğer fizik, matematik, kimya gibi dersleri öğrencilere anlatmak isterseniz temelde astronomiyi kullanabilirsiniz. Örneğin kimya dersinde elementlerin nasıl oluştuğunu yıldız evrimi konusu ile, fizik dersinde Doppler etkisini, evrenin genişlemesi gibi konuları anlatırken astronomiyi fen eğitiminde rahatlıkla kullanabilirsiniz. Nasıl insan vücudunu tanımak için anatomi bilimine ihtiyaç var ise evreni anlamak için de astronomi bilimine ihtiyaç vardır.

 

Astronomi, kişiye doğru ve mantıklı düşünmeyi öğreten önemli bilim dallarından birisi olması nedeniyle, dünyada fen bilimlerinin sevdirilmesi ve kavram düzeyinde bilgi kazandırılması için kullanılmaktadır. Astronomi, merak, hayal ve keşif duygularını güçlendirir.

Merak, hayal ve keşif duygularını güçlendiren, aynı zamanda bilimsel yöntem için alternatif bir yaklaşım sergileyen astronomi, ister gelişmiş ister gelişmemiş olsun tüm ülkelerin kalkınması için gerekli olan fen bilimlerinin anlaşılabilirliği ve yeni neslin fen ve mühendislik çalışmalarına teşviki için araç olarak kullanılmaktadır (Percy, 1998a). Bir bilim dalı olarak astronomi, soyut bilgilerin açıklanabilir somut verilerle gösterilebileceğini, bilimsel bilginin değişebilir olduğunu kanıtlaya bilmektedir. Buna ek olarak Avrupa Astronomi Eğitimi Birliği (EAAE) astronomi eğitiminin önemi ile ilgili olarak, astronominin ulusal sınırlarının olmadığını ve gökyüzünün herkes için aynı olduğunu ve bu yüzden astronomi eğitiminin uluslararası çalışma ve işbirliğine katkı sağladığını belirtmiştir.

 

Günümüzde çoğu teknolojik alet uzay teknolojisinin bir ürünüdür. Örneğin;

Kalp Pili: Uzaya gönderilen uydularla haberleşme için icat edilen uzun ömürlü piller, zaman ilerledikçe kalp yetersizliğinin tedavisinde üretilen kalp pillerinde kullanılmaya başlanmıştır.

Kablosuz Aletler: Ay yüzeyinde araştırma yaparken kullanılmak için geliştirilen aletlerin kablosuz olması, günümüzde kullandığımız kablosuz aletlerin bulunmasını sağlamıştır.

Dondurulmuş Gıdalar: Astronot ve kozmonotların uzayda ihtiyaç duydukları uzun ömürlü ve dayanıklı yiyecekler için “dondurulmuş gıda” teknolojisi geliştirilmiştir.

Mikroçip: İlk modern mikroçip, Apollo isimli uzay aracının yönünü bulabilmesi için geliştirilmiştir.

Joystick: Bilgisayar oyunlarında kullanılan joystickler ilk olarak Apollo isimli uzay aracında kullanılmak üzere geliştirilmiştir.

Uydu haberleşmesi ya da taşınabilir bilgisayarlar da uzay teknolojisinin bir ürünüdür.

 

Peki; ülkemizde astronomi eğitimi fen derslerinde nasıl işlenmektedir?

 

MEB Talim Terbiye Kurulu Başkanlığı tarafından yayınlanan ve 2017-2018 Öğretim Yılı, güz dönemi itibariyle öncelikle 5. Sınıflarda ve peşine 6. 7. ve 8. sınıflarda uygulamaya giren Fen Bilimleri Programında astronomi konuları birinci ünite olarak karşımıza çıkmaktadır.

Tarihe dikkat ettiniz değil mi? 2017-2018 öğretim yılı ile astronomi fen bilimleri programına birinci ünite olarak karşımıza çıkmaktadır. Bu tarihten öncesine gider isek, astronomi konuları fen bilimlerinin son ünite konuları olarak karşımıza çıkmaktadır.

Bu tarihten sonra burada büyük bir sorun ortaya çıkmıştır. Gerçi öncesinde de sorun vardı ama neyse girmeyelim o konulara. Öncelikle, öğretmenlerimizin astronomi alanındaki bilgi eksikliklerini hissetmelerine ve konuya yönelik ihtiyaçlarını hatırlamasına sebep olmuştur. İş yerinde öğrencilerle yaptığım görüşmelerde ise; astronomi konularının eğitim-öğretim yılının sonlarına doğru olması ve yetişmemesi nedeniyle ya hiç işlenmediğini ya da hızlıca geçiştirildiğini ifade etmişlerdir. Buna bağlı olarak konuların işlenmesi sırasında hiç etkinlik yapılmadığını ve konuların düz anlatım yoluyla geçiştirildiğini ifade etmişlerdir.

 

İş yerimde astronomi eğitimi vermeden önce öğrencilere sorular sorarım ve maalesef gelen cevaplar beni çok üzmektedir. Astronomi ile ilgili konuyu anlatan bir öğretmenin astronomi konusunda bilgi yetersizliği sonucu öğrenciler DOĞRU BİLİNEN YANLIŞ cevaplar vermektedir.

İş yerimde öğrencilere uzay teknolojisi üzerine anlatım yapar iken.

Sorulan sorulardan ve verilen cevaplardan başlıca birkaçı;

  • Kutup Yıldızı geceleri gökyüzünün en parlak yıldızı mıdır?

Cevap: Eveeetttt en parlak yıldızdır. Hayır, en parlak değildir. En parlağı Ay’dır ya da Çoban Yıldızı’dır. (Doğru Cevap: En parlak yıldız değildir. Geceleri gökyüzünün en parlak 46. yıldızı Kutup Yıldızı’dır.)

  • Teleskop çeşitleri nelerdir?

Cevap: Aynalı, Mercekli, Radyo Teleskop (Doğru Cevap: Optik Teleskop, Radyo Teleskobu ve Uzay Teleskobu)

  • Yüzey sıcaklığı en fazla olan gezegen hangisidir?

Cevap: En yakın Merkür ise en sıcağı da Merkür’dür. (Doğru Cevap: Venüs)

  • Satürn’den başka diğer gaz gezegenlerin halkası var mıdır?

Cevap: Tabii ki de HAYIR!!!!! (Doğru Cevap: Evet vardır.)

  • Dünya Güneş’e en yakın olduğu konumda kuzey yarım kürede hangi mevsim yaşanır?

Cevap: Hocam çok yakın olduğunda yanıyoruz biz ya bu yüzden yaz yaşanır. (Doğru Cevap: Kış mevsimi yaşanır. Mevsimlerin oluşumu yakınlık uzaklık ile alakalı değil, Güneş’ten gelen ışınların açısı ile alakalıdır.)

  • Burçlar karakterinizi belirleyebilir mi?

Cevap: Eveeetttt belirler ben çok inanıyorum. Özellikle Akrep burcu çok sinsidir. 🙂 (Doğru Cevap: Size çok ama çok uzaklarda yer alan bu yıldızlar ya da gökcisimleri sizin hayatınızı belirleyemez. Örnek verecek olursak; size en yakın olan gezegen Venüs ve Venüs’ün Dünya’ya olan uzaklığı ortalama 40 milyon km’dir. Venüs’ün size uyguladığı çekim kuvveti, elinizdeki telefonun uygulamış çekim kuvvetinden kat kat, kat kat, kat kat daha azdır. Venüs sizin hayatınızı belirliyor ise telefon ne yapar bir düşünün? Gerçi telefon hayatımızı farklı bir şekilde etkilemekte ama neyse girmeyelim oralara sosyal mesajı verip bu konuyu kapatalım. 🙂 )

 

Tabii sorulan sorular ve verilen cevaplar saatlerce uzatılabilir ve bunların üzerine sohbet de edilir. Ama ben daha fazla uzatmadan yazıya birkaç cümle daha ekleyip son vermek istiyorum.

Kısaca Astronomi eğitimi bir ülkede eğitim gören gençlerin bilim ve teknolojiye yönlendirilmesi, onların merak ve hayal güçlerini canlandırması açısından çok önemlidir. En gelişmiş ülkeler uzay da yaşam merkezleri kurmak üzere çalışmalarını sürdürmektedirler. Uzay madenciliği üzerine ciddi çalışmalar başlamıştır. Fazla değil belki de bir 20 yıl içerisinde insanlık Ay’dan sonra Mars’a ayak basacak. Bizde ülke olarak astronomi ve uzay konusunda eğitimi daha doğru vermeli ve uzay teknolojisi alanında kalifiyeli personel yetiştirmeliyiz. Çünkü “UZAYDA İZİ OLMAYANIN DÜNYA’DA SÖZÜ OLMAZ.”

 

 

Kaynaklar

  • TANER M. S. , MANAP Ö. , YETKİNER R. / Ülkemizde Astronomi Etkinliklerinin Fen Bilimleri Programı Üzerine Olası Etkileri
  • TAŞCAN M. / Fen Bilgisi Öğretmenlerinin Temel Astronomi Konularındaki Bilgi Düzeylerinin Belirlenmesi
  • Percy, J. R. (1998a). Astronomy education: An international perspective. L. Gouguenheim, D. McNally ve J. R. Percy (Editörler), New trends in astronomy teaching (s. 2-6). Cambridge, US:Cambridge University Press.