Astronomik Terimler 1

Bu yazımızda günlük hayatta pek rastlanılmasa da, astronomi ile ilgili herhangi bir yazıda veya videoda karşılaşabileceğiniz ve Allah Allah, neyin nesidir bu ? Yenilebilir mi ? cinsinden sorulara maruz bırakacak “astronomik terimler”e, daha doğrusu astronomide kullanılan terimlere açıklık getirmek istiyoruz.

Öncelikle bir çoğumuzun bildiği, basit terimlere değinelim. Olur da bu alanla yeni tanışan arkadaşlarımız varsa, merak ettiği birçok terimi burada bulabilir.

1-) Gezegen: Belli gezegen olma şartlarına uyan gök cisimleridir. Güneş Sisteminde 8 adet gezegen vardır.

.
2-) Yıldız: Gazlardan oluşan (Hidrojen, helyum v.b), sıcaklıkları ve büyüklükleri bakımından gezegenlerden kat kat fazla olan gök cisimleridir. Isı ve ışık kaynağıdır. Güneş de bir yıldızdır ve Dünya’nın en temel yaşam kaynağıdır. O olmasa biz bir hiçiz. (Ek olarak 8 Güneş kütlesinden daha küçük olan yıldızlar süpernova olamaz ve doğal olarak kara delik adayı da değillerdir).

.
3-) Uydu: Kendilerinden daha büyük olan gök cisimlerinin etrafında belli bir yörüngede dolanan gök cisimleridir. Ay bir uydudur ve Dünya’nın etrafında dönmektedir. Fakat bu tanım yanlış anlaşılmalara da yol açmaktadır. Yalnızca Ay, Dünya etrafında dönmez. Ortak bir yörünge etrafında, birbirleri etrafında dönerler. Fakat bu yörünge, Dünya’ya -kütlesi bakımından- daha yakındır.

4-) Asteroit: Ufak gezegen olarak da adlandırılan, Güneş Sistemimizde Mars ve Jupiter arasında epeyce bulunan gök cisimleridir. Kendi başlarınadırlar ve bazılarının uydusu da mevcuttur. Geneli küresel bir yapıya sahip değildir. Gezegen olma kriterlerine uymazlar.

.
5-) Meteor: Gök taşı da denmektedir ve Dünya’nın sınırlarını işgal eden ufak tefek gök cisimleridir. Her yıl belli tarihlerde meteor yağmurları gerçekleşir ve en bilinenleri Perseid ve İkizler Meteor Yağmurudur. Ek bilgi için göz atınız.

.
6-) Evren: Kainat, kozmos da denir. Uzay boşluğunda yer alan bütün maddelerin bulunduğu devasa alan. Big Bang ile başladığı düşünülmekte ve  yaşının tahmini olarak 13.8 milyar ışık yılı olduğu kabul edilmektedir. Çapı tahmini olarak 93 ışık yılıdır. Büyük oranda kara madde ve karanlık enerjiden oluştuğu tahmin edilmektedir. Gözlemlenebilir ve gözlemlenemeyen evren olmak üzere iki ayrı kola ayrılabilir.

.
7-) Gök ada: Galaksi de denilmektedir. İçerisinde milyarlarca yıldızı, gaz ve toz bulutunu barındırır ve yıldızlar çekim kuvvetiyle bir arada durmaktadır. Belli başlı galaksi tipleri de mevcuttur. Birçok gök adanın ortasında devasa kara delikler bulunmaktadır ve onlardan bir tanesi de bizim gök adamız, yani Samanyolu’nun merkezinde yer almaktadır. Nasıl oluştuklarına dair kesin bulgular maalesef mevcut değil. 2 temel varsayım mevcuttur. Evrenin karanlık çağlar döneminde ya küçük yıldız toplulukları birleşerek gök adaları oluşturdular ya da öngalaksiler dediğimiz, galaksilerden daha büyük oluşumlar çökerek bildiğimiz galaksileri meydana getirdiler. Ek bilgi için göz atınız.

.
8) Kara delik: Evrenin hapishaneleri olarak adlandırsak yanlış olmaz herhalde. Çekim alanı her türlü maddenin kendisinden kaçamayacağı kadar güçlü olduğu varsayılır. Öyle bir güç düşünün ki ışık bile bundan kaçamasın. Bu yüzden gözle görülmezler ancak bir gök cismine bıraktıkları etki, yarattıkları kütleçekimsel dalgalanmalar kendilerini belli ettirir. İçinde ne olduğu, nereye açıldığı veya girip sağ çıkıp çıkamayacağımız büyük merak konusudur. Ek bilgi için göz atınız.

.
9-) Nebula: Bulutsu da denir. Evrenin en renkli yerleri olduğunu söylersek doğru olur herhalde. Bir yıldızın çekirdeğindeki gazı hızlı ve kabaca püskürmesiyle veya patlamasıyla oluşan bu gaz ve toz bulutu, çok sıcak bir yıldızın kendine mukayyet olamamasından ya da ömrünün sonuna gelmesinden kaynaklanır. Ayrıca bu alana doğumhane de demekte fayda var çünkü çekim kuvvetiyle birbirine yaklaşan gaz bulutu, yeni yıldızların doğmasına vesile olabilir. Gaz bulutunun sıcaklığı ise yaklaşık 15.000 derececik… İnsanlar tarafından çoğu zaman nesnelere veya hayvanlara da benzetilmiştir.

.
10-) Kadir: Efendim bir de kadir diye bir terim var ki bir cismin parlaklığından söz edilirken sıkça kullanılan bir terimdir. Kadir, gök cisminin parlaklığı ifade eder ve kimse yanılmasın, eksiden artıya doğru azalır. Yani atıyorum -5 kadir seviyesine sahip bir gök cismi, 5 kadir seviyesine sahip bir gök cisminden daha parlak görünür. Tabi derece verirken -görünür kadirde- Dünya baz alınır ve en yüksek kadir derecesine sahip olan gök cismi bildiğiniz üzere Güneş’tir. Mutlak kadir ise bir cismin 10 parsek (yaklaşık 32 ışık yılı) uzaklıkta olduğu farz edilerek hesaplanan değerdir. Ek bilgi için göz atınız.

.
11-) Işık Yılı: Işık yılı sanılanın aksine zamanı değil, mesafeyi ölçerken kullanılır. 1 ışık yılı (ışığın boşlukta kat ettiği hız= saniyede yaklaşık 300.000 km), ışığın bir yılda kat ettiği mesafedir ve aşağı yukarı 9 460 730 472 580 800 metre (kabaca 10 trilyon km) dir. Ki bazen mesafeleri anlatmaya ışık hızı bile yetmeyebilir 🙂

.
12-) AB veya Astronomik Birim: Güneş ile Dünya arasındaki mesafeyi temsil eder ve yaklaşık 149,6 milyon km (kabaca 150 milyon km) dir. Uzayda bildiğiniz üzere mesafeler aşırı yüksek sayılarla ifade edilebilir ancak Güneş sisteminde parsek ya da ışık yılı bu mesafeler için çok uzundur. Bu yüzden Güneş Sistemi gök cisimlerinin uzaklığından bahsederken bu birim kullanılır..

13-) Parsek: Yaklaşık 3.26 ışık yılına denk gelir. Genellikle -ışık yılıyla büyük sayılar çıktığından- gök adalarının mesafelerini anlatırken kullanılır.

.
14-) Süpernova: Bir yıldız, yaşamının son evresinde genellikle kütleçekimi iç basıncına yenik düştüğünde içine çökmeye başlar ve büyük bir patlama yaratır. Tam bir kaos ortamı oluşturur. Parlaklıkları ve yaydıkları enerji akıl almaz hale gelebilir (Güneş’ten milyonlarca kat parlak ve tüm ömrü boyunca yaydığı enerjiye denk olabilir). Aklınıza bizim Güneş’in de böyle patlayacağı geliyorsa yanılıyorsunuz. Güneş maksimum boyutuna ulaştıktan sonra beyaz cüce haline gelecek ve yaklaşık Dünya boyutlarında olacak. Ancak Güneş’ten asgari 8 kat daha fazla kütleye sahip yıldızlar bu aşamaya geçerek nötron yıldızı yahut kara delik olabilir.

Bu durumda 2 çeşit bulutsu oluşur. Supernova sonucu oluşan bulutsu ve gezegenimsi bulutsu. Gezegenimsi bulutsu simetriktir ve Güneş gibi yıldızlar bu bulutsuları oluşturur. Supernova sonucu oluşan bulutsular büyük bir patlamayla etrafa saçıldığı için asimetriktir ve Crab nebulası bu duruma örnek gösterilebilir.

Şimdilik bu kadar eklemekte fayda var, zamanı geldikçe diğer terimleri de tek tek ekleyeceğiz. Esen Kalın 🙂

Hey, Bizi Facebook’ta Takip Eder misin!

antalya escort

Gokbilimi.Net'in kurucusu, yöneticisi ve tasarımcısı.. Astronomiyi yaşam tarzı olarak gören ve daima araştıran, araştırmakla da yetinmeyip sorgulayan ve şüphe duyan birisi. Bilimin aydınlattığı yolda durmadan ilerlerken başkalarını da bu yola sokmaya çalışan bir yıldız tozu..