Ay Nasıl Oluştu?

Yer‘in tek doğal uydusu Ay…Hakkında olmadık dedikodular çıkartılan uydumuzun nereden geldiği, nasıl oluştuğu, uzun zamandır merak edilen ve tartışılan bir konu. Bugüne kadar insanların üzerine iniş yapıp ölçüp biçebildiği tek gök cismi olması, yapısını diğer gök cisimlerine oranla daha iyi anlamamızı sağladı. Anladıklarımızın ışığında da “Acaba Ay nasıl oluştu?” sorusu gündeme geldi. Ortaya bilimsel açıdan yeterli ya da yetersiz birkaç kuramla beraber, bir de bilimsel bir temele dayanmayan Ay’ın birileri tarafından yapay bir uydu olarak sonradan oluşturulduğu gibi hayal gücü yüksek fikirler de atılmıştır.

Önce “Ay Nasıl Oluştu?” sorusu için ortaya atılan çeşitli teorilere bir göz gezdirelim, sonrasındaysa bugün en geçerli sayılan kurama bakalım;

Ay’ın Oluşumuna Dair Ortaya Atılan Teoriler

George Darwin tarafından 1898’de geliştirilen bir kurama göre Ay, Yer’in ekvatorundan dışarıya fırlayan parçalarla oluşmuştur. Buna göre Ay’ın, ekliptik düzlemle yaptığı açının, Yer’in yaptığı açıya yakın olması beklenir. Ancak durum bunun tam tersidir. Ay’ın ekliptikle yaptığı açı Yer’in açısıyla kıyaslandığında
son derece küçüktür. Ayrıca bu kuram, Ay’da bulunan güç eriyen elementlerin varlığına mantıklı bir açıklama getirememektedir. Bu yüzden parçalanma kuramı, geçerli bir kuram olmaktan çıkmıştır.


Karşıt olarak ortaya çıkan diğer bir görüşe göre Ay, Güneş etrafında kendi yörüngesinde mutlu mesut dolanırken Yer tarafından yakalanıp yörüngeye oturtulmuştur. Yukarıda bahsi geçen fiziksel ve kimyasal özellikleri bu kuram açıklayabilir, ancak burada da ortaya bir başka sorun çıkmaktadır; Ay boyutunda bir cismin Yer boyutunda bir cisim tarafından yörüngesinden kopartılması ve Yer etrafında yeni bir yörüngeye oturtulması için bir dizi koşulun aynı anda oluşması gerekir. Yapılan hesaplamalara göreyse, bu koşulların aynı anda oluşması olasılığı sıfırdır. Bu durumda yakalanma kuramı da geçerliliğini yitirmiştir.

Bir başka kuram da beraber oluşma kuramıdır. Buna göre henüz tam bir gezegen haline gelmemiş olan Yer’in yörüngesindeki çeşitli materyaller zaman içinde birleşip Ay’ı oluşturmuştur. Bazı durumlara açıklık getirebilse de, Ay’daki güç eriyen element varlığına açıklama getirememesi sebebiyle bu kuram da rafa kaldırılmıştır.

Tek Doğal Uydumuz Olan Ay..
Tek Doğal Uydumuz Olan Ay..

Günümüzde, 1975 yılında ortaya atılan ve hâlâ geçerliliğini koruyan bir kuram vardır; temelleri William Hartmann, William Ward, Alastair Cameron ve Donald Davis tarafından atılan çarpma-fırlatma kuramı… Buna göre Mars boyutlarında bir ön-gezegen, yanından geçerken Yer’e çarpmış, çarpışma tam kafa kafaya gerçekleşmediğinden cisim Yer’in üst katmanının bir kısmını sıyırıp soyarak kendi mantosuyla beraber uzaya dağıtmıştır. Bu ön-gezegenin çekirdeği yoğun olduğundan, dağılmadan Yer’in bünyesine katılmıştır. Fırlatılan artık madde ise soğuyarak Ay’ı oluşturmuştur. Kolay eriyen uçucu elementler, çarpışma ısısıyla buharlaşarak Ay’da geriye sadece güç eriyen elementlerin kalmasına sebep olmuştur. Kuram bu haliyle Ay’ın ekliptikle yaptığı açının Yer’in yaptığı açıdan küçük oluşunu, Ay’daki kimyasal yapıyı ve Ay’ın çekirdeğinin Yer’inkine oranla çok daha küçük ve ortalama yoğunluğunun daha düşük olmasının nedenlerini, akla yatkın bir şekilde açıklayabilmektedir. Yapılan bilgisayar canlandırmalarıyla da, tüm bu kuramlar sınanmış ve sadece çarpma-fırlatma kuramının canlandırmalarda da sınıfta kalmadığı görülmüştür.

Hey, Bizi Facebook’ta Takip Eder misin!