Depremde Şiddet ve Büyüklük Farkı

Ülkemiz ne yazık ki bir deprem ülkesi. Bu nedenle hepimizin bu konuda çok sağlam bilgilere sahip olması gerekiyor. Depreme karşı alınacak tedbirler konulu yazıya geçmeden önce, çok sık yapılan bir hata üzerinde biraz durmanın iyi olacağını düşündük ve bir depremin büyüklüğü ve şiddeti arasındaki farkı kısaca incelemeye karar verdik.

BÜYÜKLÜK YA DA MAGNİTÜD

Bir depremin büyüklüğü, deprem esnasında ortaya çıkan enerjiyi ifade eder. Kandilli Rasathanesi‘ne göre daha detaylı tanımı “belli bir zaman diliminde kaydedilen sismogram üzerindeki deprem dalgalarının genliğinin logaritması” şeklindedir. Ondalık sayılar şeklinde yazılır ve okunur: 3.5 (üç nokta beş) gibi…

ŞİDDET

Depremin, canlılar ve mimari yapılar üzerindeki yıkıcılığını ifade eder. Matematiksel olarak bir anlamı yoktur. Tamamen gözlemsel etkiler üzerine şekillendirilmiştir. Romen rakamlarıyla yazılır: X şiddetinde gibi…

YANİ?

Yani, örneğin yakın zamanda İstanbul’da meydana gelen depremden bahsederken söylenmesi gereken doğru ifade “5.8 büyüklüğünde” ya da “magnitüdü 5.8” şeklindedir.

“5.8 şiddetinde” ise kesinlikle yanlış bir ifadedir.

BİRAZ DAHA DETAY…

Şiddet konusuna biraz daha açıklık getirelim. Şiddet, “Değiştirilmiş Mercalli Şiddet Ölçeği“ne göre belirlenen 12 sayıdan ibarettir. Bu sayıların neye karşılık geldiğine, yine Kandilli Rasathanesi’nin sitesinden bir alıntı ile bakalım:

I – Hemen hemen hiç hissedilmez.


II – Özellikle üst katlardaki bazı insanlar tarafından hissedilebilir.


III – Binalarda bulunanlar, özellikle üst katlarda yaşayanlar açıkça hissederler. Birçok insan sarsıntının deprem olduğunu farkedemez. Duran araçlar hafifçe sallanır. Sarsıntı, büyükçe bir kamyonun geçişi sırasındaki sarsıntıyı andırır. Başlama ve bitişi insanlar tarafından hissedilebilir.


IV – Gündüz vakti binalarda bulunan hemen herkes tarafından hissedilir, dışarda bulunanların çok azı sarsıntıyı hisseder. Gece vakti bazılarını uykudan uyandırır. Tabaklar, pencereler ve kapılar sarsıntının etkisi ile titreşime geçer; duvarlardan çatlıyormuşçasına sesler gelir. Büyük bir tırın binaya çarpmasına benzer bir etki uyandırır. Duran araçlar görünür bir şekilde sallanır.


V – Hemen hemen herkes tarafından hissedilir ve gece vakti çoğu insanı uykusundan uyandırır. Bazı pencereler ve tabaklar kırılır. Dengesiz nesneler devrilir. Sarkaçlı saatler durabilir


VI – Herkes tarafından hissedilir ve korku verir. Bazı ağır mobilyalar hareket eder; sıvalarda dökülmeler gözlenir. Genel olarak hafif hasarla sonuçlanır.

Kaynak
Kuzey Anadolu Fay Hattı’nın ikizi olan ve adını çoğunuzun GTA adlı oyunda duyduğu San Andreas Fay Hattı


VII – Dizaynı ve inşatı çok iyi olan yapılarda gözardı edilebilecek bir hasarara yol açarken; iyi inşa edilmiş sıradan binalarda hafif ya da orta ölçüde hasar gözlenir; kötü malzeme kullanılmış ya da kötü dizayn edilmiş binalarda önemli ölçüde hasara neden olur. Bazı bacalar yıkılır.


VIII – Özel olarak dizayn edilmiş binalarda hafif hasar; normal yapılarda orta hasar zayıf binalarda ise oldukça büyük hasara yol açar. Bacalar devrilir, üst üste yerleştirilmiş malzemeler devrilir, duvar ve kolonlar yıkılır. Ağır mobilyalar devrilir.


IX – Özel olarak dizayn edilmiş binalarda orta ölçekte hasar oluşurken; iyi dizayn edilmiş kafes yapılar ekseninden kayar. Normal binalarda büyük hasar oluşur ve yer yer yıkılmalar gözlenir. Binalar temellerinden kayarlar.


X – İyi inşa edilmiş ahşap yapılardan bazıları yıkılırken; taş ve kafes yapıların büyük bir çoğunluğu temelleriyle birlikte yıkılır. Demiryolları eğilir.

I – Birkaç yapı (özellikle taş) dışında tüm binalar ve köprüler yıkılır. Demiryolları büyük oranda eğilir ve bükülür.


XII – Bütün binalar yerle bir olur. Ufuk çizgisi oynak bir yüzeye dönüşür. Nesneler havada uçar.

SONUÇ

Görüldüğü üzere, büyüklük ve şiddet apayrı iki kavram. Yani bir deprem 7.2 büyüklüğündeyse, hissedilen şiddet X veya XII civarında olabilir. Bazılarınız için bu çok önemli bir ayrım olmayabilir. Ancak son günlerde sosyal medya üzerinde dolaşan ve bazı deprem uzmanları tarafından ifade edilmiş olan birtakım yazılarda “İstanbul’un falanca semti depremi 8 şiddetinde hissedecek” türünden cümleler var. Burada yapılan bir hata, haberi yazan kişinin Romen rakamı yerine normal rakam kullanmış olması. İkinci hata da, insanların bu kavramları karıştırıyor olması nedeniyle, normalden çok daha fazla paniğe kapılmaları ve “Hani maksimum 7.6 olacaktı? 8 nereden çıktı?” diye sormaları.

Dileriz kafası karışanlar için bu yazımız bilgilendirici olmuştur.

Afetsiz ve felaketsiz günler dileğimizle…

Kaynak:
http://www.koeri.boun.edu.tr/sismo/bilgi/sss_tr.htm
http://www.koeri.boun.edu.tr/sismo/bilgi/xMercalli.htm

Kapak görseli https://www.dunyaatlasi.com/wp-content/uploads/2018/12/deprem-kayitlari-sismograf-ve-sismogram.jpg adresinden alınmıştır.

Bir Cevap Yazın