Gökcisimlerinde Yörünge Kavramı

Gökcisimlerinde Yörünge Kavramı

Bildiğiniz üzere Güneş Sisteminde bulunan bütün gezegenlerin ve diğer gökcisimlerinin (ana asteroid kuşağında ve Kuiper kuşağında bulunmakta olan asteroidler) yörüngeleri muazzam bir yuvarlaklığa sahip değildir. Buna gezegenimiz Dünya’nın yörüngesi ve diğer yıldız sistemlerde bulunan ötegezegenlerin yörüngeleride dahildir. Yörüngelerin yuvarlak olmayışına Plüton’un yörüngesini örnek gösterirsek konu çok daha kolay anlaşılabilir. Çünkü Plüton’un izlediği yörünge Neptün’ün yörüngesinin içerisinden geçen bir yol izlemektedir. Aynı zamanda eğitim-öğretim yıllarınızda gördüğünüz veya görmekte olduğunuz coğrafya dersinde günöte ve günberi kavramlarının ana kaynağıda Dünya’nın yörüngesinin ocak ayında güneşe en yakın (147.300.000 km civarı) olup, 21 haziranda ise en uzak olduğu (152.100.000 km civarı) zamanlardan dolayıdır.

Plüton'un basık yörüngesi Neptün'ün yörüngesi'nin içerisinden geçmektedir
Plüton’un basık yörüngesi Neptün’ün yörüngesi’nin içerisinden geçmektedir

Yörüngelerin yuvarlak olmadıklarını, aslında elips şeklinde olduklarını açıkladığımıza göre konunun felsefe bölümüne giriş yapabiliriz; bu yörüngeler ”neden” elips şeklinde ?

Bu sorunun anahtar cevabı hızdır.

Kuyruklu yıldızların hızları çok büyük olduğundan dolayı yörüngeleri çok basıktır.
Kuyruklu yıldızların hızları çok büyük olduğundan dolayı yörüngeleri çok basıktır

Kütle-çekim kuvveti güçlü olan bir gökcismi’nin etrafından geçecek olan farklı bir gökcismi hızına bağlı olarak izlediği yörünge’nin basıklık derecesi değişim gösterir. Eğer gökcismi hızlı ise yörüngesi daha basıktır. Aksi halde eğer gökcisminin hızı az ise yörüngesindeki basıklık daha az olur. Buna yörüngesindeki basıklığın son derece fazla olmasından dolayı uzun bir zaman aralığından sonra Güneş sistemine giren kuyruklu yıldızları örnek gösterebiliriz. Kuyruklu yıldızların hızı çok büyük olduğundan Güneş’in veya farklı bir yıldızın etrafında dönecek olan bir kuyruklu yıldız sapan etkisi ile sistemden fırlatılacak ve dolayısı ile yörüngesi çok basık olacaktır.

Yörüngelerin neden eliptik olduklarına cevap verdiğimize göre şimdide yörüngelerin eliptiklerindeki değişimlerin nedenini açıklayalım.

Yıldız etrafında dolanmakta olan gökcisimleri'nin kütle-çekimsel etkileşimlerden dolayı yörüngelerdeki eliptiklikte değişiklikler meydana gelir
Yıldız etrafında dolanmakta olan gökcisimleri’nin kütle-çekimsel etkileşimlerden dolayı yörüngelerdeki eliptiklikte değişiklikler meydana gelir

Gezegenlerin yörüngelerindeki eliptiklikte kütle-çekimsel etkileşimlerden dolayı değişimler gözlenir. Bunun nedeni kütle-çekim kuvveti güçlü gökcisminin uyguladığı çekim kuvveti ile çekim kuvveti az olan cismin yörüngede dolanırken ”savrulma”dan kaynaklı, kütle-çekim kuvveti güçlü olan gökcisminin uyguladığı çekim kuvvetine zıt bir kuvvetin birbirlerine uyguladıkları kuvvetin zamanla değişiminden kaynaklanmaktadır. Bu açıklama çok karmaşık geldiyse örnek göstererek meydana gelen karmaşıklığı hemen düzeltelim; Güneş’in Dünya’ya uyguladığı kütle-çekim kuvvetine karşılık gezegenimiz, Güneş’in etrafında dolanırken yörüngesinde Güneş’in çekim kuvvetinin tam tersine dışarıya doğru bir savrulma yaparak Güneş’in çekim kuvvetine zıt yönde bir kuvvet meydana getirir. Bu kuvvetlerin yönleri zıt olduğundan net kuvvet (Güneşin uyguladığı çekim kuvveti-Dünya’nın savrulmadan meydana gelen çekim kuvvetine zıt yönde olan kuvvet) 0’a yakın olur ve bu net kuvvet zaman içerisinde değişiklik gösterir. İşte bu yüzden zaman içerisinde gökcisimlerinin eliptikliğinde farklılıklar meydana gelir. Aynı olgu Dünya ile Uluslararası Uzay İstasyonu arasında da gerçekleşir. UUİ (ISS), Dünya’nın çekim kuvvetinin güçlü olduğu bir yörüngede bulunmasına rağmen UUİ (ISS) izlediği yörüngedeki hızı sayesinde net kuvveti sıfıra yakın tutar. Bu yüzden UUİ ve Dünya’nın etrafında dönen diğer yapay uydular hatta Ay, Dünya’nın üzerine düşmez.

Gözlerinizi Uzay’dan ayırmayın, herkese iyi günler.

Hey, Bizi Facebook’ta Takip Eder misin!

antalya escort
Sercan Yavuz Yazar: