Gözlenen Evrendeki En Büyük Yıldızlar

Gözlenen Evrendeki En Büyük Yıldızlar

31 Temmuz 2018 0 Yazar: Tuğba YELİZ

“Bilinen en büyük yıldız hangisidir?” şeklinde bir soru sorulduğunda, sorunun doğru olabilmesi için, hangi bakımdan büyüklüğün kastedildiği de mutlaka soruya eklenmelidir. Bunu örnekler üzerinden açıklayalım.

VY Canis Majoris birçoğunuzun bildiği üzere, Güneş’e kıyasla büyük bir yıldız. Ancak birçoğunuzun yanlış bildiği üzere, gözlenebilen evrendeki en büyük yıldız değil. Onun yerine size farklı 2 yıldızdan bahsedeceğim ve yukarıdaki ilk paragrafta ne demek istediğimi de bu ikisi üzerinden anlatacağım.

UY Scuti…

Bu yıldız bilinen evrendeki yıldızların içinde YARIÇAP bakımından en büyük yıldızdır. Yani bu yıldız, boyut olarak gerçekten muazzam büyüklükte.

Bir karşılaştırma olması açısından koyacağım şu görsel her şeyi anlatıyor:

Gök bilimciler genellikle yıldızlara ait bir büyüklükten bahsederken Güneş’i baz alırlar. Kütleden bahsederken “şu kadar Güneş kütlesi” ya da ışınım gücünden bahsederken “Güneş’in ışınım gücünün şu kadar katı” gibi ifadeler kullanırlar. Uy Scuti’nin yarıçapı birçok kaynakta 1708 Güneş yarıçapı olarak geçer.

Buradan kabaca bir hesaplama yapabiliriz. Güneş’in yarıçapını 695500 km alırsak, Uy Scuti’nin yarıçapı;

1708 x 695500 = 1187914000 km’dir.

Bunu 2 ile çarparak çapını hesaplarsak;

1187914000 x 2 = 2375828000 km buluruz.

Yani UY Scuti’nin çapı, 2 milyar 375 milyon 828 bin kilometredir.

Gelelim bir başka yıldıza: R136a1

Pek çoğunuzun belki adını bile duymadığı bu yıldız, bilinen yıldızların içinde KÜTLECE en büyük olanıdır. Yine Güneş’i baz alarak konuşursak, bu yıldızın kütlesi yaklaşık 315 Güneş kütlesidir.

Yine kabaca bir hesap yapalım. Güneş’in kütlesi yaklaşık olarak 1.99 × 10^30 kg’dir. O halde R136a1 yıldızının kütlesini bulalım:

315 x (1.99 × 10^30) = 6,3 x 10^32 kg

R136a1 aynı zamanda UY Scuti’nin kütlesinin 262 katı kadar kütleye sahiptir.

Fakat boyut olarak oldukça küçüktür R136a1. Yine bir temsili görsel üzerinden kıyaslama yaparsak:


Bu noktada eklememiz gereken bir husus var. Aslında kara delikler kütle olarak tüm yıldızlardan çok daha büyük kütlelere sahip olabilir. Milyarlarca Güneş kütleli kara deliklerin varlığını biliyoruz. Bunlara “süper veya ultra kütleli kara delikler” diyoruz. Ancak kara delikler ölmüş yıldızlar, yani yıldız kalıntılarıdır. Bu nedenle yaşamını henüz tamamlamamış diğer yıldızlarla kıyaslanmazlar.

Bunlardan birine örnek verecek olursak, 40 milyar Güneş kütleli S5 0014+81 adlı cisimden bahsedebiliriz.

Aslında S5 0014+81 aktif bir galaksidir (ki bu konuyu başka bir yazıya bırakıyorum). Aynı isimle anılan bu ultra kütleli kara delik de, bahsi geçen aktif galaksinin merkezinde bulunur. Bu cismin Schwarzschild yarıçapı 118.35 milyar km’dir.

Bunun da görsel bir kıyaslamasını aşağıdaki şekilden görebilirsiniz. Oldukça ürkütücü, değil mi?