Halkalı Galaksi: Hoag Cismi

Halkalı Galaksi: Hoag Cismi

Ocak 26, 2019 0 Yazar: Sinan ÖZBAŞ

Çoğumuz biliriz; evren akıl almaz derecede büyüktür ve içerisinde oldukça ilginç yapılar bulunmaktadır. Bunlardan birisi de hiç tartışmasız Hoag Cismi veya Hoag Nesnesi’dir. Peki Hoag Cismi denilen bu ilginç galaksiyi bu kadar farklı kılan nedir? Bir bakalım…

Genel itibariyle galaksiler, sarmal bir yapıya sahiptirler. Sarmal galaksiler, merkezlerinde bir veya birden fazla süper kütleli karadelik ve yoğun sayıda yıldız barındırırlar. Çapları ve kütleleri çok farklı oranlarda değişebilmektedir. Misal IC1101 isimli galaksi, şimdiye kadar keşfettiklerimizin en büyüğüdür ve çapı 6 milyon ışık yılıdır. Bu arada, içerisinde bulunduğumuz galaksi olan Samanyolunun yaklaşık olarak 300 milyar yıldız barındırdığını ve bununla birlikte yarı çapının yaklaşık olarak 100.000 ışık yılı olduğunu da hatırlatalım.

Bu muazzam büyüklüklerle kafanızı bir miktar karıştırdıktan sonra konumuza dönelim.

Hoag Cismi, görüntüsüne bakıldığında her ne kadar halkası olan bir yıldıza da benzese aslında bir galaksidir. 1950’de, Arthur Allen Hoag tarafından keşfedilmiştir ve Dünya’mıza yaklaşık olarak 600 milyon ışık yılı uzaklıktadır. Gözle görülmesi mümkün değildir. Çap olaraksa Samanyolundan biraz daha büyüktür. Yani yaklaşık olarak 120.000 ışık yılı. Halkasında genç ve yüksek sıcaklığa sahip yıldızlar barındırır.

Peki Hoag Cismi neden böylesine ilginç bir şekil içerisindedir?

Bu sorunun cevabı henüz bilinmemekle birlikte ortaya atılan oldukça mantıklı bir tez bulunmaktadır. Galaksiler, birleşme sürecinde bir anda oldu bittiyle birleşmez. Milyonlarca yıl alan bu süreçte iki galaksi de uzay boşluğunda birkaç defa merkezi olarak birbirlerinin içine girer. Harmonik hareketi andıran bu birleşme süreci, galaksilerin birkaç defa birbirlerine çarpmasıyla sonuçta son bulur ve ortaya daha büyük, daha farklı bir yapıda bir galaksi çıkar.

Ortaya atılan hipotezde ise Hoag cisminin kozmik ölçekte yakın zamanda başka bir galaksiyle çarpıştığı söylenir. Çarpışmanın sonucunda şekli bozulan Hoag nesnesi, aslında henüz şekli oturmamış yeni bir galaksi olarak da adlandırılabilir.

Çarpışan iki galakside, galaksilerin ortak merkezlerinin dışında bir yığılma diski oluşur. Bu disk; yıldızlardan, gezegenlerden, gaz ve toz bulutundan oluşur. Diskin oluşmasının nedeni ise birbirlerine yüksek hızla yaklaşan iki galaksinin hızlarının bir anda kütleçekimi nedeniyle değişmesi ve ivmeyi yakalayamayan cisimlerin saçılmasıdır.

Bu şekli almasının nedeni her ne olursa olsun Hoag Cismi, evrende şekli itibariyle tek değildir. Keşfi yapılan ve gözlemlenen daha birçok yuvarlak biçimli galaksi bulunmaktadır. Sayıları keşfedilen sarmal galaksilere oranda çok düşük de olsa bu tür galaksiler her zaman astronomların ilgisini çekmektedir. Aynı zamanda halkasının bu kadar düzgün biçimde olması da Hoag Cismini diğer gökcisimlerinden ayrı kılan bir özellik olarak kabul edilmektedir.

NGC 5701 aslında sarmal türde bir galaksidir. Fakat görünüm itibariyle o da halkaya benzer bir galaksi çeşididir.

Galaksi sınıflandırmalarına dair daha detaylı bilgi almak için lütfen bağlantıdaki yazıya göz atın.