Kozmik Işınlar

KOZMİK IŞINLAR

Uzaydan sürekli olarak Dünya atmosferine giren ve çoğu kez yeryüzüne kadar ulaşan çeşitli atomaltı parçacıklara kozmik ışınlar, denir. Bu parçacıklar proton (H^+) veya Helyum (He) çekirdeği gibi parçacıklardır. Bu parçacıkların “ışın” olarak nitelendirilmesi parçacıkların niteliği anlaşılmadan önce kullanıma girdiği için doğru bir terim değildir fakat bilimsel terimlere yerleştiği için artık “Kozmik Işın” olarak anılmaktadır.

Dünya atmosferinde küçük ölçüde de olsa iyonizasyon saptanmaktadır ve bu iyonizasyon’dan geçmiş zamanlarda radyoaktif elementler ve Radon gazı sorumlu tutuluyordu. Ancak kimi bilim insanları bu açıklamaya tatmin olmuyorlardı. Çünkü 20. yüzyılın başlarındaki sınırlı olanaklarla deneyler yapılıyor ve atmosferdeki radyoaktivitenin yükseklikle “arttığı” gözlemleniyordu. Eğer radyoaktivite Dünya kabuğundaki elementlerden kaynaklansaydı, Atmosfere yaklaştıkça radyoaktivitenin azalması gerekirdi. Öte yandan, atom ağırlığı 222 olan Radon bütün gazların en ağırıydı ve Atmosferin yüksek kesimlerinde derişimi alt kesimlere göre çok daha az olmalıydı.

İyonizasyon hakkında ciddi çalışmalar yapan Victor Francis Hess
İyonizasyon hakkında ciddi çalışmalar yapan Victor Francis Hess

Avusturyalı Bilim Adamı Victor Francis Hess,1912 yılında balonla 5300 metre yükseklikte radyoaktiviteyi gözlemledi ve bu rakımda radyoaktivitenin deniz seviyesine göre 2 kat daha fazla olduğunu keşfetti. Bu ölçüm için Hess ölçüm cihazlarını geliştirmiş, ölçüm sırasında ise o günkü teknolojinin imkânları içerisinde yaşamını tehlikeye atmıştı. Hess böylece atmosferdeki iyonizasyondan Dünya’daki radyoaktif elementlerin sorumlu olmadığını buldu. Üstelik Hess deneyini Güneş tutulması sırasında da tekrarladı ve bu seferde değerin azalmadığını ve iyonizasyondan Güneş’in de sorumlu olmadığını buldu.

İyonizasyona sebep olan etkinin radyoaktif elementlerin ve Güneş’in sebep olmadığını öğrenen bilim insanları iyonizasyonun uzay kaynaklı olduğunu Amerikalı ünlü bilim adamı Robert Andrews Millikan tarafından teyit edildi ve Millikan bu etkiye “Kozmik Işın” adını verdi .

KOZMİK IŞINLARIN NİTELİĞİ

Kozmik Işınların Uzay’da hangi koşullarda oluştuğu tam olarak anlaşılamamıştır. Kozmik ışınlar hakkında bildiklerimiz yüklü parçacıklardan oluştuğu ve Dünya üzerinde elde edilemeyecek çok yüksek enerjilere sahip olduğudur.(Bu enerjiyi saklı tutabilseydik Uzay’da seyahat etme daha kolay ve hızlı olurdu.) Bu güne kadar ölçülen en yüksek enerji tek bir parçacık için 3•1020 ev dir. (Yani yaklaşık 50 J.) Gerçi, Güneş kaynaklı kozmik ışınlar da vardır fakat Güneş kaynaklı ışınlar bu denli yüksek enerjilere çıkamamaktadırlar.

Kozmik ışınlar birincil ve ikincil olmak üzere iki grupta incelenirler
Kozmik ışınlar birincil ve ikincil olmak üzere iki grupta incelenirler

A) BİRİNCİL KOZMİK IŞINLAR :

Birincil Kozmik Işınlar, doğrudan yer yüzüne ulaşabilen çok yüksek enerjili kozmik ışınlardır ve genellikle Hidrojen (Proton) veya Helyum (Alfa parçacığı) çekirdeklerinden oluşmaktadırlar. Hidrojen çekirdeği yani proton, kozmik ışınların %90’ını, helyum çekirdeği yani alfa parçacığı (α) ise %9’unu meydana getirir. Bütün diğer çekirdekler ve elektronlar(e^-) ise geri kalan %1’in içindedir. (Buradaki oranlar sayı oranlarıdır.) Bu oranlar genellikle yıldız yüzeylerinde gözlemlenen element bolluklarına denktir.

B) İKİNCİL KOZMİK IŞINLAR :

Kozmik Işınlar atmosferden geçerken atmosferde bulunan gaz atomlarıyla çarpışmakta ve bu durumda parçacık reaksiyona girerek başka parçacıklar halini almaktadır. Bu durumda yere ulaşan kozmik ışınlara ise “ikincil kozmik ışın” denilmektedir ve bu ışınlar birincil kozmik ışınlara göre daha düşük enerjilidirler. İkincil kozmik ışınlarda birincile göre Lityum, Berilyum ve Bor gibi doğada az bulunan bazı Atom çekirdeklerine ve kısa yarı ömre sahip olup bir arada “Mezon” adı verilen bazı parçacıklara rastalanır. (Muon ,Pion ,Kaon)

Dünya'nın manyetik alanı sayesinde kozmik ışınlar kutup bölgelerinde Aurora oluşturur
Dünya’nın manyetik alanı sayesinde kozmik ışınlar kutup bölgelerinde Aurora oluşturur

KOZMİK IŞINLARDA YÖN SEÇİMİ

Kozmik Işınlar, Dünya’ya uzayın her yönünden gelirler ve elektriksel bakımdan yüklü olduklarından, Dünya’nın manyetik alanının etkisi altında kalırlar. Bunun sonucunda kozmik ışınlar manyetik kutup bölgelerinde daha yoğun görülür ve bu yoğunluğu çıplak gözle gösterimi ise çok iyi bildiğimiz kutup ışıkları yani auroralardır.
Kısacası Uzay’daki radyasyon’un genel nedeni kozmik ışınlardır ve bu ışınların değeri Uzay’da daha fazla olduğu için insanlı uzay projelerinde sorun teşkil etmektedir.

Gözlerinizi Uzay’dan ayırmayın, herkese iyi günler.

Hey, Bizi Facebook’ta Takip Eder misin!

antalya escort

Gokbilimi.Net'in kurucusu, üst yöneticisi ve aynı zamanda da big bossu. Sitesine aşık, yazıları herkesin anlayacağı biçimde açık, biraz da kaçık birisi. Herkesin tanısa seveceği klasik homo sapiens sapiens...