Samanyolu Galaksisi (Milky Way)

Samanyolu Galaksisi (Milky Way)

27 Eylül 2016 0 Yazar: Ergi Soysal

İçinde yaşadığımız Samanyolu gök adasının ‘hikayesini’ merak ettiniz mi? Samanyolu, içinde Güneş Sistemi’nin de bulunduğu gök ada… Yerel kümenin bir parçası olan çubuklu sarmal türde bir gök adadır.

Bu galakside tahmini olarak 200 milyardan fazla yıldız bulunmaktadır. Bu yıldızlar bir disk oluşturacak şekilde dağılmışlardır. Tüm sistem yıldızların ve küresel kümelerin oluşturduğu bir halonun (ışık halkası) çevrelemesiyle oluşmuştur.

Galaksinin merkezinden 65 bin ila 300 bin ışıkyılı uzaktaki dış halenin ise ters yönde ve saatte 165 bin km hızla döndüğünü belirten bilim adamları, Samanyolu’nun dış sınırlarındaki 20 bin yıldızı incelediklerini ve iç haledeki yıldızların, dış haledeki yıldızlardan, 3 kez daha ağır atomlar içerdiklerini ve demir ile kalsiyum gibi maddelere sahip olduklarını kaydetti.

Güneş’imiz, merkezden 26.000 ışık yılı uzaklıkta Avcı kolu’nun derinliklerinde gizlenmiştir. Gök adamızın merkezine doğru olan yıldızlar, bizim bulunduğumuz yerdekilere göre birbirlerine çok daha yakındır. Ayrıca gök ada düzleminin oldukça dışında yer alan küçük küresel yıldız kümelerinin varlığına da dikkat edilmelidir. Yine dikkat edilmesi gereken bir başka konu da gök adamız tarafından yavaşça yutulan bir cüce gök adanın (Cüce Yay) varlığıdır.

Samanyolu gökadası

Samanyolu gökadası

Bir teleskop ile Samanyolunu inceleyen ilk astronom Galileo, Samanyolu’nun kendine göre sayısız yıldızlardan ibaret olduğunu keşfetti. 1780`li yıllarda William Herchel gökyüzünü 683 bölgeye ayırıp bu bölgelerin her birindeki yıldızları sayarak Güneş’in galaksideki yerini çıkarmaya çalıştı. Hershel, galaksinin merkezine doğru yıldızların sayıca büyük yoğunlukta olduğunu, daha küçük yıldız yoğunluklarının ise galaksinin sınırına doğru görüleceğini düşündü. Fakat tüm Samanyolu boyunca kabaca, aynı yıldız yoğunlukları buldu. Buradan hareket ederek Güneş’in galaksimizin merkezinde bulunduğunu ortaya çıkardı. 1920` li yıllarda Hollandalı Astronom Kapteyn, çok sayıdaki yıldızların parlaklığını ve hareketlerini analiz ederek, Herschel`in görüşlerini doğruladı.

Galaksimizin diskinin mavimtrak olduğu anlaşılmıştır. Çünkü diskten gelen ışıkta genç ve sıcak yıldızların radyasyonu hakimdir. Merkezdeki şişkin bölge popülasyon I ve popülasyon II yıldızlarının bir karışımını içermektedir. Bu bölge kırmızımtrak görülür. Nedeni ise, Galaksimizin bu bölgesinde daha soğuk kırmızı dev yıldızları bulunmaktadır. Galaksimizin düzleminde yıldızlararası toz, yıldızlardan gelen ışığı absorbladığı için Galaksimizin disk kısmının yapısının anlaşılması, radyo astronominin gelişmesine kadar beklemiştir. Merkezinde yer alan Sagittarius A* isimli süper kütleli kara delik, neden yıldızların galaksi merkezinde yoğun olduğunu kısmen açıklamaktadır.

Son yapılan araştırmalarla birlikte anlaşıldı ki Samanyolu galaksisi aslında 100.000 ışık yılı çapında değildi. Bildiğimiz gibi düz bir yapıya sahip olmayan Samanyolu’nun buruşuk olduğu ve çapının aslında yaklaşık 2 kat büyük olduğu tespit edildi. Bu tespitten de anlaşılacağı üzere henüz galaksimiz hakkında birçok bilgi eksiğine sahibiz. Burada sıkıcı sıkıcı tarihinden bahsetmektense hakkında bilgi sahibi olun diye yüzeysel özelliklerine değindik. Bir sonraki yazımızda görüşmek üzere.