Türk Gökbilimci: Ali Kuşçu

Türk Gökbilimci: Ali Kuşçu

6 Eylül 2016 Kapalı Yazar: Sinan ÖZBAŞ

Ali Kuşçu, Osmanlı’nın İstanbul’u fethettiği yüzyıl olan 15. yüzyılda yaşamıştır. Kendileri astronom, matematikçi ve aynı zamanda dil bilimci, yani lisaniyatçıdır. Gerçek adı Ali Bin Muhammed’tir. Kuşçu lakabını ise Babası, Horasan bölgesinin hükümdarı Uluğ Bey’in kuşçubaşı (doğancıbaşı) olduğundan dolayı almıştır ve bu lakapla ünlenmiştir.

Ali Kuşçu

Ali Kuşçu

YAŞAMI

1403’de Dünya’ya gelen Ali Kuşçu, Semerkand’da doğmuş ve öğrenim hayatını burada geçirmiştir. Ufak yaşlarda matematiğe ve astronomiye olan merakını zamanın büyük hocaları olan Bursalı Kadızade Rumi, Gıyaseddin Cemşid, Muinuddin Kaşi ve Uluğ Bey’den aldığı eğitimle güçlendirmiştir.

Alanında daha fazla bilgi ve deneyim edinmek adına Uluğ Bey’den habersiz Kirman’a gitmiştir. Orası da neresi yahu dediğinizi duyar gibiyim. Kirman, İran’ın 31 eyaletinden birisidir. İran’ın güney kısmında yer alır ve zamanında Kirman Selçuklu Devleti’nin merkezi olmuştur. Tarihte değerli bir yer yani, neyse devam edelim. Tabi gitti ama eli de boş dönmedi. Burada Hall-ü Eşkâl-i Kamer (Ay  Safhalarının  Açıklanması) adlı  eserini yazdı.

Ali Kuşçu (Süheyl Ünver Arşivi) Eğitimin tamamladıktan sonra Semerkand’a geri döndü fakat Uluğ Bey bu habersiz gidişten pek hoşnut değildi. Ali Kuşçu hatasını telafi etmek adına ona Kirman’da yazdığı risaleyi sundu. Risaleyi beğenen Uluğ Bey onu bağrına bastı. Sonrasında ise Uluğ Bey’e yardımcı  ve  Uluğ Bey rasathanesine  müdür  oldu.  1449’da  yani  46  yaşında  hacca  gitmek  istedi. Tebriz’de Akkoyunlu  hükümdarı  Uzun  Hasan  kendisine  büyük  saygı  gösterdi ve Osmanlı  Devleti  ile  barış  görüşmelerinde  yardım  istedi. Uzun  Hasan’ın  sözcülüğünü  yaptıktan  sonra  II. Mehmed’in  davetiyle  İstanbul’a  geldi. Osmanlı  Akkoyunlu  sınırında  büyük  bir  törenle  karşılandı. Kendisi daha  sonra Ayasofya  medresesine  müderris oldu ve burada matematik ve astronomi dersleri vererek yeni Ali Kuşçular yetiştirdi. Ayrıca kendine ait bir kütüphane oluşturularak müdürlük görevine atandı.

 

ESERLERİ

Türk- İslam  dünyası  astronomi  ve  matematik  alimleri  arasında,  ortaya  koyduğu  eserleriyle  büyük  bir  üne  sahip  olan  Ali Kuşçu, Astronominin  en  önde  gelen  alimleri   olarak  kabul  edilir.  Özellikle  bu  iki  alanda  çağının  sınırlarını  aşacak  kadar  önemli  eğitim  öğretim  çalışmalarında  bulunmuştur.  Fatih Külliyesinde  bir  Güneş  saati  yapan  Ali Kuşçu,  İstanbul’un  enlem  ve  boylam  derecesini  belirlemiştir. Ay’ın  ilk  haritasını  çıkarmış  ve  bir  bölgesine  yer  vermiştir.  Ali  Kuşçu’nun  en  büyük  eserlerinden  biri olan  Astronomi Risalesi’dir.  Matematik  ve astronomi  alanında  büyük  bir  çığır  açan  bu  eserde  gök  cisimlerinin  Dünyamızdan  uzaklıklarına  kadar  tüm  bilimsel  detaylar  bulunmaktadır.  Önce Farsça  yazılmış  daha  sonra  Arapçaya  çevrilmiştir.  Batı  ilminin Türkiye’ye  girmesinden  daha  sonra  bile  astronomi  alanında  tercih  edilen  bir  kitap  olmuştur.  Risaletül –  Fethiye  adlı  eseri  ise 19. yüzyılda  İstanbul  Teknik  Üniversitesinde  ders  kitabı  olarak  okutulmuştur.

ali_kuscu_resimleri%20(1)-df

Ali Kuşçu

Ve  bu  eserde  gök  cisimlerinin  yere  olan  uzaklığı  vermiş,  Ayrıca kitabın  sonuna Dünya  haritasını da  eklemiştir.  Burada  yerkürenin  ekseninde  eğikliği  230 30′ 17″  olarak  belirlemiştir.  Bu  günümüzde  astronomi  verilerine (230 27′)  oldukça  yakın  bir  değerdir.